Przez sakrament święceń, mocą Bożego ustanowienia, niektórzy spośród wiernych — naznaczeni niezatartym znamieniem — zostają ustanowieni świętymi szafarzami, poświęconymi i przeznaczonymi do tego, aby każdy według swojego stopnia pełnił w osobie Chrystusa posługę nauczania, uświęcania i rządzenia, prowadząc lud Boży.
Sakrament święceń ma trzy stopnie:
diakonat
prezbiterat (kapłaństwo)
episkopat (biskupstwo)
Udziela się go przez włożenie rąk i modlitwę konsekracyjną, którą dla każdego stopnia przepisują księgi liturgiczne. Święceń udziela konsekrowany biskup, a przy konsekracji kandydata na biskupa wraz z głównym konsekratorem bierze udział jeszcze co najmniej dwóch współkonsekratorów.
Kim jest diakon?
W Nowym Testamencie wspomina się posługę diakona (gr. diakonein — służyć; Flp 1,2; 1 Tm 3,8nn.). Za pewnego rodzaju poprzedników diakonatu można uznać owych siedmiu mężów, których według relacji z Dz 6,1-6 wybrała wspólnota jerozolimska, a apostołowie po modlitwie i włożeniu rąk ustanowili swoimi pomocnikami. Choć ich pierwszym zadaniem była „posługa przy stołach”, a więc określone zadanie społeczno-charytatywne, bardzo szybko widzimy tych siedmiu również w posłudze głoszenia i nawracania — aż po udzielanie chrztu (Szczepan, Filip).
Podczas gdy Kościoły wschodnie po dziś dzień traktują diakonat jako stałą, dożywotnią posługę, na Zachodzie już od wczesnego średniowiecza znany jest on jako stopień na drodze do prezbiteratu. Ktoś zostawał diakonem nie po to, by w tym stopniu pozostać, lecz po to, by móc zostać prezbiterem. Sobór Trydencki (1545-1563) próbował wprowadzić diakonat stały, ale to postanowienie nie zostało wprowadzone w życie. Doszło do tego dopiero na Soborze Watykańskim II. I tak dokument Lumen gentium 29 określa najpierw zadania diakona: do diakona należy — w zakresie, jaki wyznaczy mu kompetentna władza — uroczyste udzielanie chrztu, przechowywanie i rozdzielanie Eucharystii, asystowanie w imieniu Kościoła przy zawieraniu małżeństw i błogosławienie ich, zanoszenie Komunii umierającym, czytanie wiernym Pisma Świętego, nauczanie i napominanie ludu, prowadzenie nabożeństw i modlitwy wiernych, udzielanie błogosławieństw, przewodniczenie obrzędom pogrzebu i pochówku; poświęceni dziełom miłości chrześcijańskiej i posługi…
O diakonat stały mogą prosić mężczyźni żonaci i nieżonaci. Mężczyznom żonatym w dojrzałym wieku (nie poniżej 35 lat) diakonatu można udzielić za zgodą Biskupa Rzymu. Ta sama procedura dotyczy mężczyzn nieżonatych, z tym że ich wiąże obowiązek celibatu przez całe życie.
Kandydaci do prezbiteratu przyjmują wraz z diakonatem również obowiązek modlitwy Liturgią Godzin, natomiast diakonom stałym zaleca się jako bardzo pożyteczne dla serca, aby codziennie odmawiali tę część Liturgii Godzin, którą wyznaczy konferencja biskupów.
Kim jest kapłan?
Kapłan jest „alter Christus — drugim Chrystusem”, ponieważ działa w imię Chrystusa zgodnie ze słowami: „Jak Mnie posłał Ojciec, tak i Ja was posyłam” (J 20,21). Kapłan jest sługą Chrystusa: jest narzędziem Boskiego Odkupiciela, aby ten poprzez czas mógł pełnić swoje wspaniałe dzieło.
Powołanie kapłańskie jest tajemnicą. Jest to tajemnicza „przedziwna wymiana” — admirabile commercium — między Bogiem a człowiekiem. Kapłan oddaje Chrystusowi to, co w nim ludzkie, aby On posłużył się tym jako narzędziem zbawienia, czyniąc z niego niemal drugiego siebie.
Celem posługi prezbitera jest, według słów św. Augustyna (De civitate Dei), aby „całe odkupione miasto, to znaczy zgromadzenie i społeczność świętych, zostało złożone Bogu jako ofiara powszechna przez Wielkiego Kapłana, który i samego siebie złożył w swojej Męce, abyśmy mogli stać się jednym ciałem tak wzniosłej Głowy”.
W Liście do Hebrajczyków (5,1-4) mowa jest o pozycji kapłana: „Każdy bowiem arcykapłan z ludzi brany, dla ludzi bywa ustanawiany w sprawach odnoszących się do Boga, aby składał dary i ofiary za grzechy. Może on współczuć z tymi, którzy nie wiedzą i błądzą, ponieważ sam podlega słabości. I ze względu na nią powinien jak za lud, tak i za samego siebie składać ofiary za grzechy. I nikt sam sobie nie bierze tej godności, lecz tylko ten, kto jest powołany przez Boga jak Aaron.”
Kapłan, w odróżnieniu od diakona, może udzielać sakramentów pojednania (spowiedzi), namaszczenia chorych i bierzmowania (za szczególnym pozwoleniem biskupa) oraz przewodniczyć Mszy Świętej, to znaczy konsekrować chleb i wino w Ciało i Krew Chrystusa.
Kim jest biskup?
Biskup jest tym, który kontynuuje pierwotną posługę apostolską. Posługa przełożonego (gr. proistamenoi), spotykana w pierwszych wspólnotach założonych przez św. Pawła (1 Tes 5,12), pojawia się później w ukształtowanych wspólnotach judeochrześcijańskich jako kolegialna posługa starszych (presbyteroi: Dz 11,30; 15,2), a we wspólnotach pogańsko-chrześcijańskich jako biskupi (gr. episkopos: Flp 1,1). Już w Dz 20,17-30 posługa ta nazywana jest „posługą pasterską”.
W dokumencie Lumen gentium 21 czytamy, że przez konsekrację biskupią przekazywana jest „pełnia” sakramentu święceń i że „biskupi w wybitny i widzialny sposób pełnią zadanie samego Chrystusa, Nauczyciela, Pasterza i Kapłana, i działają w Jego imieniu”.
Biskupom właściwe jest udzielanie sakramentu bierzmowania oraz święceń kandydatom do diakonatu i prezbiteratu.